Madrid Gezi Notları

YAŞAM ROTAMIZ: İSPANYA

İspanya Şehirlerinden Gezi Notları

Bazı ülkeler vardır… Sokaklarında, meydanlarında ve gece ışıklarında yaşamın nabzını tutarsınız. Mimarisi, tarihi, tutkulu sanat anlayışı, edebiyatı ve kültürel sembolleriyle ritmine karışırsınız. İspanya işte onlardan biri.
Bu ülkeyi Flamenko, Don Kişot, tapas kültürü, boğa güreşi ve futboldan ibaret görmek büyük bir haksızlık olur. Yedi şehri kapsayan gezimizde bunu çok daha iyi anladık.

MADRİD: Hikayesi Meydanlarında Saklı Bir Şehir

İspanya’nın yaşam temposunu hissettiren önemli bir şehir Madrid. Her başkent gibi ziyaretçilerini bir güç merkezi olarak karşılıyor. İrili ufaklı yüzlerce meydanı içinde barındıran bu şehirde görülmesi gereken meydanlar şunlar:

• Puerta del Sol
• Plaza Mayor
• Cibeles Meydanı
• Plaza de España
• Edebiyat Mahallesi olarak bilinen Plaza Santa Ana
• Plaza de Oriente

Kısa süren Madrid gezimizde ancak birkaç meydanı görebildik ama gördüklerimiz bile şehrin enerjini anlamaya yetti. Diğer meydanları bir sonraki gezi programımıza aldığımızı da belirtelim.

Puerta Del Sol: Madrid’in Kalp Atışı

Öncelikle, “Madrid’in kalbindeydim!” diyebilmek için Puerta del Sol Meydanı’na gitmelisiniz. Turistlerin yoğun ilgi gösterdiği bu kalabalık meydan, özellikle İstanbul’da yaşamış olanlar için oldukça tanıdık bir atmosfer sunuyor. Bizim gibi gezinizi Yılbaşı ve Noel dönemi için planlarsanız; kurulan devasa ağaç, ışık süslemeleri, konser alanları, alışveriş ve yeme–içme noktalarıyla yeni yılın coşku merkezine dönüştüğüne şahit olacaksınız.

Meydan adını, 15. yüzyılda şehrin doğu tarafındaki eski bir kapının üzerindeki güneş motifinden alır: Güneşin Kapısı.

Meydandaki en eski yapı, 1768 yılından bu yana ayakta olan Casa de Correos ve Ünlü Saat Kulesi’dir. Bina sırasıyla postane ve İçişleri Bakanlığı olarak kullanılmış, bugün ise Madrid özerk yönetim merkezi. Her yıl 31 Aralık gecesi 12 üzüm yeme geleneğinin de bu saat kulesiyle özdeşleştiği söylenir. Yıl başında burada olursanız 12 üzüm yemeyi unutmayın.

Ulaşım sisteminin önemli bir sembolü olan “0 km taşı” da meydanın hemen önünde yer alıyor. Ülkenin tüm yollarının başlangıç noktası kabul edilen bu plaka, turist ve gezginlerin fotoğraf sahnelerinden biri.

Meydanın ilgi gören diğer figürü Ayı ve kocayemiş ağacı heykeli. Şehrin arma ve kimliğinin sembolü de olan Ayı ve kocayemiş ağacının hikayesi kısaca şöyle: Orta çağ Madrid’i dağ ve ormanlarla çevrilidir ve gerçekten de ayıların yaşadığı bir coğrafyadır. Ayı güç, dayanıklılık, direnç ve Madrid’in doğal çevresidir. Kocayemiş ağacı da yine yerel bir bitkidir. Bereket ve bolluğun simgesidir. Bu iki sembolün birlikteliği 13.yüzyıla kadar uzanıyor. Öncesinde Madrid’in armasında yalnızca ayı bulunurken, 12.yüzyılda şehrin din adamlarıyla belediye yönetimi arasında ormanlar ve meralar üzerinde yaşanan mülkiyet kavgası sonucunda; meralar kiliseye, ormanlar belediyeye yani şehre veriliyor. Bunun üzerine Arma değiştiriliyor: Ayı iki patisinin üzerinde kalkıyor, iki patisiyle de kocayemiş ağacına yaslanıyor. Şehrin ormanlar üzerindeki hakkı, koruma sorumluluğu, birlik, denge, güç ve bereket bir kez de böyle ifade ediliyor.

Plaza Mayor-İhtişamını Tarihinden Alan Meydan

Madrid’de görülmesi gereken yerlerin başında Plaza Mayor geliyor. Kraliyet törenlerinin düzenlendiği, Engizisyon döneminde idam cezalarının uyguladığı, boğa güreşlerinin yapıldığı ve karnavalların kutlandığı bu meydan, tarihin en canlı sahnelerinden biri olmuş. Hem şiddetin hem de kutlamaların buluştuğu bu mekânın mimarisi zengin geçmişini yansıtıyor. Kırmızı cepheli üç katlı binaların balkonları ve kemerli galerileri her dönemde seyir alanları olarak kullanılmış.

Bugün aynı meydan, o günlerden çok uzakta kültür ve gündelik yaşamı buluşturuyor. Geçmişin ağır hikayelerini bugünün neşesiyle birleştirirken müzikle, kahkahayla ve turistlerle dolup taşıyor. Galerilerin altındaki kafelerde oturup kahvenizi yudumlayabilir; ressamların eserlerini icra edişini izlerken sokak müzisyenlerinin tınılarıyla şehrin ruhunu hissedebilirsiniz.

Plaza de Cibeles-Madrid’in Mitolojik Evreni

Madrid’in önemli merkez noktalarından biri olan bu meydanda üç mitolojik figürün birleştiği estetik bir evren tarafından karşılanıyorsunuz. Üçünün de burada tesadüfen olmadıklarını biraz tarih bilgisiyle öğreniyoruz.

İlki Cybele Çeşmesi. Kökeni Anadolu/Frigya’ya dayanan ana tanrıça Cybele (Cibeles), belediye sarayı, tarihî saraylar ve Merkez Bankası’nın kesişim noktasında, görkemli bir çeşmede betimlenmiş. Tıpkı hikayesindeki gibi iki aslan tarafından çekilen arabasının üzerinde tasvir edilen Büyük Anne Tanrıça; Madrid’in koruyucu ve besleyici sembolü olarak kabul ediliyor. 18.yüzyılda şehrin modernleşme planı kapsamında Kral III.Carlos’un emriyle Mimar Ventura Rodriguez tarafından tasarlanmış. Madrid için Cibeles’in sembol olarak seçilmesinin ardında pek çok neden var elbette. Ancak Roma’da devlet tarafından “Magna Mater’ın resmi koruyucu tanrıça” olarak kabul edilmesi, en kuvvetli etkenlerden. Bunun altında da İspanya’nın kültürel kimlik olarak Romalılar geçmişiyle bağ kurmayı çok önemsediği yorumu yapılıyor.

Heykelin bulunduğu konum Paseo del Prado- Calle de Alcala ve Paseo de Recoletos’un kesişim noktasıdır. Cibeles Çeşmesi aynı zamanda Real Madrid’in kupa kutlamaları için taraftar ve futbolcuların biraya geldiği özel bir nokta. Kutlama ve birliğin simgesi olarak, takım kaptanı tanrıçanın heykeline kulübün atkısını bağlar.

İkinci önemli figür, Cibeles’in hemen yakınında bulunan Neptün Çeşmesi. Denizleri ve yeraltı sularını kontrol eden Roma tanrısı Neptün ile önemli bir denge oluşturulmaya çalışılmış. Bereket, toprak, koruyuculuk yanına suyun, hareketin ve gücün desteği şehre verilmiş adeta.

Aynı hat üzerinde yer alan Apollon Dört Mevsim Çeşmesi ile akıl, sanat ve düzen de bu mitolojik bütünlüğü tamamlıyor. 18. yüzyıl şehir planlamasıyla yapılan bu üçlü evreni anlamak, Madrid’i anlamak açısından çok değerli.

Ünlü İspanyol dizisi La Casa de Papel hayranları için şunu belirtelim: Bu meydanda dizinin atmosferine bir kapı aralayacaksınız. Tüm ihtişamıyla burada bulunan Merkez Bankası ve Belediye Binası, dizide kullanılmamış olsa da zaman zaman hikâyeye bir fon olarak eşlik etti. Şehrin dizi boyunca sadece bir mekân olmadığı, heyecanlı soygunun temposuna eşlik eden bir karakter olduğunu hissedebilirsiniz.

Bir hatırlama: Bu noktayı eğer gündüz saatlerinde gezerseniz, gecesini de mutlaka görün.

El Retiro Parkı’nda Bir Gün

Sanat, estetik ve tarihin buluştuğu, Madrid’in farklı yönlerini de içinde barındıran bir yer tavsiyesi isterseniz; Retiro Park tüm romantizmi ve zerafetiyle sizleri bekliyor. Burası sadece bir yeşil alan değil, sürprizlerle dolu bir açık hava müzesi.

17.yüzyılda kraliyet sarayına bağlı özel bir bahçe olarak oluşturulan park, geçmişte halka açık değildi. Kraliyet ailesi için tiyatrolar, saray yapıları ve eğlence alanları bulunuyordu. Bugün heykelleri, göletleri, yürüyüş yolları ve Crystal Palace (Palacio de Cristal) ile önemli bir kamusal alan.

Crystal Palace’ın mimarisi için büyük ölçüde Londra’daki ünlü Crystal Palace’dan ilham alınmış. 1887’de İspanya’da düzenlenen Filipinler Sergisi için inşa edilen binada Filipinler’e ait bitkiler, tropikal ağaçlar ve egzotik türler tanıtılmak isteniyordu. Bu nedenle başlangıçta cam botanik serası olarak tasarlanmış. Bu arada Filipinler’in o dönemde İspanya sömürgesi olduğunu da belirtmek gerekir. Bugün sanat sergileriyle, sanat severlerin uğrak noktası.

Parkta 50’den fazla heykel ve anıt bulunuyor. Tüm yürüyüş yollarında görülmesi mümkün olan heykellerin çoğu 19. ve 20.yüzyıl İspanyol sanatının örneklerinden. En önemlilerinden biri, İspanya Kralı Alfonso XII’nin atlı heykelidir.

Diğer dikkat çekici eser ise şeytanı temsil eden ender heykellerden biri olan Fallen Angel heykelidir. Heykeltraşı Ricardo Bellver, John Milton’un ünlü eseri Paradise Lost’tan ilham aldığını belirterek Lucifer’ı cehenneme düşerken tasvir etmiş. Ancak burada Dante’yi ve İlahi Komedya’yı anmamak olmaz sanırım. Heykelin bulunduğu noktanın deniz seviyesinden yaklaşık 666 metre yüksekte olduğu söyleniyor. Hıristiyan kültüründe “şeytanın sayısı” olarak bilinen bu sayı, heykelle ilgili efsaneleri de beraberinde getirmiş. Lucifer’in cennetten düşerken yaşadığı acı, öfke ve şaşkınlığının güçlü anlatımı görülmesi gerekenlerden.

Hani romantizm nerede derseniz? Alfonso XII Anıtı’na yürüme mesafesindeki Rose Garden of Retiro, yaklaşık 400 farklı gül çeşidiyle muazzam bir romantizm sunuyor. Özelikle bahar ve yaz aylarında açan güller, estetik bir şölen hazırlıyormuş. Bu rengarenk tablonun içinde fotoğraflar çekerken ya da çektirirken mitolojik ve kadın figürlerini temsil eden küçük heykeller sizi sessizce izliyor olacak. 

Bu parkta sık sık durun, göletlerde kayıklarla gezinti yapın, sanat ve estetiğin tadını çıkarın. Ayrıca sokak sanatçılarının küçük sahnelerine seyirci olmayı da atlamayın.

Gezinin Finali

Madrid’te görmeyi başaramadıklarımızın üzüntüsünü, Orta Çağ şehri Toledo’ya gidecek olmanın heyecanıyla bastırmaya çalıştık.

Son Söz

Madrid’in mahallelerinde amaçsızca yürümeyi bunu yaparken de çanta ve özel eşyalarınıza dikkat etmeyi ihmal etmeyin.